DEMOKRYT

June 5th, 2008

( 460 – 360 r.p.n.e )
Demokryt urodził się w 460 r. p.n.e. w Abderze. Tam też pobierał nauki u atomisty Leucypa. Pomimo wielu podróży większość swego życia spędził w rodzinnym mieści z dala od publicznego życia. Uważany jest za uczonego wybitnego, którego wiedza mimo, że nie znalazł uznania w ówczesnych Atenach była bardzo rozległa. Niestety wszystkie z jego dzieł których podobno było aż sześćdziesiąt zaginęły. Pisał w nich nie tylko o fizyce ale również poruszał między innymi problemy etyczne, estetyczne, o duszy, geograficzne, astronomiczne, gramatyczne co czyni z niego czasem prekursorem rozważań na niektórych z powyższych tematów. Zmarł w Abderze koło 360 r. p.n.e.
P O G L Ą D Y D E M O K R Y T A
ATOMIZM i TEORIA MATERII

Kontynuując Parmenidejską teorię o niezmienności bytów Zarówno Leucyp jak i jego następca Demokryt proponowali całkiem inną koncepcję materii. Odpowiednikiem Empedoklejskich żywiołów i Aneksagorejskich zarodków stały się tutaj atomy. Atomos – w j. greckiem oznacza: “to co nie podzielne”. Atomy są więc niepodzielnymi i niezmiennymi cząstkami, które z kolei dzięki swojemu wiecznemu ruchowi stwarzają wciąż nowy zmienny świat.

CZTERY TEZY ATOMISYCZNE

– Cała przyroda więc i poszczególne ciała składają się z mnogości owych niepodzielnych cząstek czyli atomów.
– Atomy posiadają jedynie ilościowe własności, nie posiadają własności jakościowych.
– Powszechną własnością odwiecznych atomów jest również odwieczny ruch, który polega wyłącznie na zmianie miejsca w przestrzeni.
– Miejscem w którym poruszają się atomu jest nic innego jak próżnia. Jej istnienie jest niezbędne bowiem do zaistnienia ruchu. Istnienie ruchu jest zaś jedynym sposobem wytłumaczenia zmienności w przyrodzie.

Powyższe tezy pokazują jak bardzo teoria atomistyczna różniła się od eleackich teorii ją poprzedzających. Tutaj przyroda nie jest jednorodna, nieruchoma i ciągła tylko przeciwnie : różnorodna, ruchoma i nieciągła. Nieciągłość jej wynikała z włączenia do teorii istnienia próżni. Poza tym o ile dla eleatów składniki przyrody były różne jakościowa zaś dla Demokryta tylko ilościowo.
Istotne jest to, że Demokrytejski atomizm w niewielkim stopniu różni się od nowoczesnej teorii atomistycznej. Różnice między innymi polegają na tym, że współcześnie uznaje się, że istnieje kilkadziesiąt rodzajów atomów podczas gdy Demoryt twierdził, że jest ich nieskończona ilość. We współczesnej teorii atomy trzymają się ze sobą dzięki prawu grawitacji u Demokryta trzymały się przez różne haczyki, odnogi itp.

SUBIEKTYWISTYWIZM POSTRZEŻEŃ

Ponieważ zdaniem Demokryta atomy posiadają jedynie własności matematyczne, a nie posiadają jakości zmysłowych to musiało to bezpośrednio wpłynąć to na jego teorię spostrzeżeń wymuszając ich subiektywność. Ponieważ tak naprawdę istnieją tylko atomy, które nie posiadają jakości zmysłowych to wszelkie odczucia ciepła, zimna, barw, czy też smaku są odczuciami subiektywnymi. Jedynie wydaje nam się, że takowe jakości rzeczy istnieją w rzeczywistości są tylko subiektywnym złudzeniem.
Postrzeżenia więc nie były już dla Demokryta obrazem rzeczywistości tylko stały się stanami umysłu. Tego rodzaju stwierdzenie stanowiło przełomowy moment w rozwoju późniejszej filozofii.
W związku z dyskwalifikacją postrzeżeń jako wystarczającego źródła poznania wyszczególniając poznanie rozumowe Demokryt rozróżniał dwa rodzaje wiedzy. Wiedze “prawdziwą” i wiedze “ciemną”. Wiedza prawdziwa to ta której dostarcza rozum. Wiedza ciemna zaś to ta dostarczane przez wszystkie zmysły. W ten sposób podkreślał niejasność i subiektywność zmysłów.

ZASADA POWSZECHNEGO DETERMINIZMU

Starając się wyjaśnić przyczyny zjawisk Leucyp, Demokryt i inni atomiści twierdzili, że nic nie dzieje się bez przyczyny, lecz wszystko z konieczności. Atomistyczne przyczyny pojmowane były jedynie materialni i mechanistycznie. Na przykład zarówno ruchy ciał niebieskich i zjawiska astronomiczne tłumaczone były przez nich naciskiem wypełniającego wszechświat powietrza. Wszelkie zmiany zachodzące w przyrodzie tłumaczone były przez nich celowo. Ich zdaniem na przykład rośnięcie roślin nie jest celem a jedynie ubocznym wynikiem tego, że wyziewy ziemi wznosząc się ochładzają się, ochładzając przemieniają w wodą a woda musi opaść więc przy okazji zrasza rośliny które wzrastają. Tak samo i zwierzęta zyskały takie kształty jakich wymaga konieczność ich rozwoju. Pozostały jedynie te jednostki które dostosowały się do życia.
Zdaniem Demokryta i atomistów nie istnieje coś takiego jak rozum celowo kierujący światem. Rozumność jest właściwością czysto ludzką która służy poznawaniu nie zaś kosmiczną siłą kierującą światem. Nie stawiali ponad to pytania o pierwszą przyczynę wszech rzeczy jak robili to eleaci lecz szukali jedynie bliższych i bezpośrednich przyczyn zjawisk.

EUDAJMONISTYCZNA i INTELEKTUALISTYCZNA ETYKA

Demokryt poza samymi zagadnieniami przyrody zajmował się także zagadnieniami wartości estetycznymi i moralnymi. O ile jego estetyczne teksty zaginęły to zachowała się część tekstów etycznych. Rozdzielał on czyny moralne od tych, które są spełniane pod przymusem, pod naciskiem innych bądź z chęci przypodobania się innym ludziom. Zdaniem Demokryta to nie z bojaźni, czy przymusu należy wystrzegać się błędów, lecz z obowiązku. Postępowanie moralne polega nie tylko na nieuczynieniu zła, bo już sama chęć uczynienia krzywdy jest niemoralna, nawet jeśli czyn nie dojdzie do skutku.
Istotą etyki Demokryta jest stwierdzenie, że najwyższym dobrej jest “zadowolenia” które pozyskuje się dzięki “rozumowi”. Zadowolenie to “stan harmonii”, spokoju ducha osiągniętego przez “umiar”. Zarówno brak jak i nadmiar bowiem zakłócają spokój ducha i nie dają zadowolenia. Zdaniem Demokryta kierować człowiekiem powinien rozum, który panując nad namiętnościami zachowuje wymaganą równowagę

Posted in Demokryt | Comments Off

EMPEDOKLES

June 4th, 2008

( 490 – 430 )
Empedokles urodził się w 490 roku p.n.e. na Sycylii w Agrygencie, najbogatszym wówczas mieście. Był lekarzem, kapłanem, poetą i filozofem, co czyniło z niego postać naprawdę wyjątkową. Jako, że potrafił “czynić cuda”, co często robił przed wielbiącą go publicznością, sam uważał się za niemalże boską istotę. Jego cuda polegały jednak głównie na umiejętnym wykorzystaniu zjawisk fizycznych, przyrodniczych i zaprzęganiem do działania techniki. Umarł na wygnaniu w 430 r. p.n.e. utraciwszy wcześniej łaskę i przychylność tłumów.
P O G L Ą D Y E M P E D O K L E S A
Kontynuując myśl poprzedników Empedokles również poszukiwał podstawowego składnika wszechświata. O ile u Talesa, była nim woda, u Anakymenesa powietrze, u Heraklita ogień, a u Ksenofanesa ziemia, Empedokles nie zadowolił się wybraniem jednego z owych składników. Jego zdaniem potrzebne są wszystkie cztery stany skupienia materii. Owe cztery rodzaje materii nazwał Empedokles korzeniami wszechrzeczy lub “pierwiastkami” i “żywiołami”. Z tych właśnie pierwiastków, poprzez łączenie się i mieszanie powstają wszystkie rzeczy we wszechświecie.

Empedokles był pierwszym, który spytał dlaczego dokonują się zmiany we wszechświecie ?. Dlaczego owe cztery podstawowe pierwiaski łączą się i rozłączają ? Powodem jest działanie dwóch sił “miłości” i “niezgody”.

Eupedoklejski obraz świata wiec to cztery żywioły poruszane przez dwie siły. Próbując przedstawić dzieje świata Empedokles twierdził, że można wyróżnić w nich cztery okresy :

1. stan pierwotny – czyli okres gdy nie działają żadne siły zaś żywioły pozostają nieporuszone w doskonałym porządku
2. okres działania jednej z sił “niezgody” który prowadzi do trzeciego stanu
3. stan totalnego chaosu, kiedy wszystkie żywioły są pomieszane.
4. okres działania drugiej z sił “miłości” która uporządkowuje żywioły łącząc podobne z podobnym tworząc pełną harmonię.

Poza kosmologia Eupedokles zajmował się także biologią. W ciekawy sposób wyobrażał on sobie np. powstawanie istot na ziemi. Jego zdaniem wszystkie powstały na zasadzie przypadku. To przypadek sprawił, że połączyły się wszystkie członki tworząc żywą istotę. Te, których członki były niekompletne szybko jednak wyginęły i pozostały tylko te, doskonalsze, których obecność zaobserwować można aktualnie w przyrodzie. Twierdził również, że pierwsze były rośliny, a potem dopiero zwierzęta i na końcu ludzie jako organizmy bardziej zrobione. Stworzył tym samym swoistą teorię ewolucji i doboru naturalnego.

Teoria Poznania

Jeżeli chodzi o epistemologię to Eupedokles uważał, że w naszych zmysłach musi być coś z czterech żywiołów. Nie mogli byśmy postrzegać wody gdyby nasz narząd wzroku nie składał się również z wody. Dowodził tego założeniem, że podobne zawsze ciągnie do podobnego. Jego zdaniem poznajemy jedynie za przez bezpośredniego kontaktu z przedmiotem. Twierdził, iż byśmy mogli zobaczyć jakąś rzecz to zarówno z oczu jak i z owej rzeczy muszą oddziałać się “wypływy”. Fakt, że niektóre rzeczy możemy zobaczyć, a innych nie tłumaczył tym, iż wypływy owe dostają się do oka i wydostają z niego poprzez pory. Jeśli kształt porów oka jest odpowiedni kształtowi wypływów z danego przedmiotu możemy ów przedmiot zobaczyć. Jeśli nie, to pozostaje on przed nami ukryty i niepodobna go poznać.

Poprzez te i inne koncepcje z dziedziny chemii, biologii oraz fizjologii i medycyny uznany być może za tego, który miał spory wkład w późniejszy rozwój nauki. Jego pomysły choć często niedorzeczne w dużej części zostały wykorzystane przez jego następców.

Posted in Empedokles | Comments Off

PARMENIDES

May 9th, 2008

(VI – V)

Parmenides urodził się w drugiej połowie VI wieku p.n.e w Elei. Był uczniem Ksenofanesa. W wieku około 50 lat napisał swoje wierszowane dzieło filozoficzne, które jednak nie wiele miało wspólnego z poezją. Uważano go ponoć za jednego z najczcigodniejszych filozofów jakich wydała Grecja.
P O G L Ą D Y P A R M E N I D E S A
Parmenides, podobno jako pierwszy wśród filozofów greckich, postanowił poruszyć zagadnienie “Bytu”. Twierdził on, że tylko to, co jest Bytem, to istnieje. Dlatego, że po prostu Byt jest, a niebytu niema. Pytając o właściwości Bytu Parmenides wysnuł 4 podstawowe założenia.

– Byt jest wieczny – czyli nie ma początku ani końca. Musiał by bowiem powstać z niebytu i w niebyt się rozpaść, a niebytu przecież nie ma.
– Byt jest nieruchomy
– Byt jest niezmienny – bo aby się zmienić musiał by przejśc w niebyt.
– Byt jest niepodzielny – bo gdyby wziąć jego części które niebyły by już przecież owym bytem musiały by być czymś przeciwnym czyli niebytem. niebyt natomiast jak wspomniano wyżej istnieć nie może.

Parmenides był tym, który zerwał z hilozoizmem w filozofii greckiej. O ile dla jego poprzedników byty istniejące i cała przyroda była związana z ruchem, to dla niego “to co jest” czyli Byt musi być: jeden, nieruchomy i stały. Jego zdaniem Byt jest jednak skończony. Ma on kształt kulisty. Nie twierdził tego jednak posiłkując się doświadczeniem jak np. Heraklit widzący wszędzie zmienność rzeczy. Parmenides uważał, że prawdę poznać można jedynie drogą rozumowania. Zjawiska zafałszować nam mogą obraz rzeczywistości i nie powinniśmy na nich polegać. Czym innym jest Byt, czyli to co realnie istnieje, a czym innym są zjawiska. Jako, że całą wiedzę opierał na założeniach rozumowych, tym samym a priorycznie odrzucając wszelkie doświadczenie jako źródło poznania, uznać można Parmenidesa za pierwszego filozofa, który posłużył się metodą dedukcyjną

Kolejne istotne stwierdzenie wynikało z chęci odpowiedzenia na pytanie: skąd wiadomo, że niebytu nie ma ?. Odpowiedź brzmiała, że o niebycie nie można w ogóle pomyśleć. Nie można go ani pomyśleć, ani poznać, ani wypowiedzieć. Dla Parmenidesa Byt był bowiem tożsamy z myślą. O czym nie można pomyśleć to nie istnieje. O czym można pomyśleć to bez wątpienia jest Bytem.
Był pierwszym i jedynym filozofem, który bezpośrednio utożsamił myśl z bytem stwarzając w ten sposób temat do dyskusji i krytyki swoich następców.

Posted in Parmenides | Comments Off

HERAKLIT z EFEZU

May 9th, 2008

(VI – V w.p.n.e)
Heraklit pochodził z Efezu i żył na przełomie VI i V wieku p.n.e. Zachowało się ponad 130 fragmentów z jego dzieła, na które składały się trzy traktaty: kosmologiczny, polityczny i teologiczny. Potrafił nie tylko snuć własne myśli ale ustosunkowywać się i krytykować inne poglądy. Nie miał bezpośrednich nauczycieli, całą swoją filozofię zbudować więc musiał od podstaw.
Heraklit nie chciał brać udziału w życiu publicznym i prowadził raczej życie samotnika i odludka. Był autorem dzieła ” O Naturze ” napisanego takim trudnym językiem, że jedynie prawdziwie wtajemniczeni mogli by naprawdę pojąć o czym w nim jest mowa. Ponad to jego aforystyczna forma uniemożliwia jednoznaczną interpretację. W przeciwieństwie do pierwszych Jończyków, Heraklit już nie tylko obserwował świat ale także był zdolny do introspekcji.
P O G L Ą D Y H E R A K L I T A
Zgodnie z duchem filozofów przyrody Heraklit również poszukiwał zasady wszechrzeczy. Dla niego był to jednak ogień. Twierdził, iż to właśnie ogień jest podstawowym elementem wszechrzeczy i właśnie z jego przekształceń wszystkie one powstają. Ogień więc został określony mianem owej “pierwsze zasady” właśnie dlatego, że jest cały czas w ruchu i już na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie żywego. Ogień bowiem spalając żyje śmiercią tego co spala. Jest więc nieustanną przemianą. Ognistej natury jest też i ludzka dusza.

Dynamizm Świata :

O ile wcześniejsi filozofowie zauważali już dynamiz w przyrodzie, to iż rzeczy powstają i giną, nikt przed Heraklitem nie zajmował się samym zjawiskiem ruchu, dynamizmu i zmienności. Heraklit natomiast podkreślał ruchliwość i zmienność wszystkiego co istnieje. Tak naprawdę nie istnieje nic co nie było by w ruchu. Wszystko bez wyjątku się zmienia. Twierdził w związku z tym, że “nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki”, ponieważ gdy staramy się wejść do rzeki po raz drugi nie jest to już ta sama rzeka. Nie jest gdyż tworzy ją już zupełnie inna woda, która zdążyła napłynąć. Tak jak rzeka jest w ruchu tak i my sami też się nieustanni zmieniamy. Tales powiedział by więc że tak naprawdę nic nie “jest” tylko wszystko “się staje”. Nie można powiedzieć, że jesteśmy bo tak naprawdę to już nie jesteśmy tymi, którymi byliśmy przed chwilą. Nie ma bytu jest tylko “stawanie się”. Tak więc jedynym co można uznać za tak naprawdę niezmienne jest samo “stawanie się”. Nie tyle jesteśmy co raczej stajemy się. Mamy tu do czynienia z wariablizmem czyli teorią wiecznego stawania się.

Jednym z najsłynniejszych zdań wypowiedzianych przez Heraklita jest “panta rei” czyli “wszystko płynie”. W ten sposób w dwóch słowach zamykające istotę Heraklitejskiego światopoglądu.

Konflikt i Harmonia :

Bezpośrednio ze “stawaniem się” związane jest przechodzenie z jednego stanu rzeczy do drugiego. Tak jak woda przechodzi ze stałego stanu skupienia do lotnego i z powrotem. Rzeczy zimne się ogrzewają, a ciepłe ziębną. Suche mokną, a wilgotne wysychają. Ponad to nie można określić wyraźnej granicy pomiędzy rzeczami, tak jak nie ma wyraźniej granicy między dniem i nocą. Jest tylko “ciągłe przechodzenie”. Podobnie z życiem i śmiercią, dobrem i złem. Stanowi to wieczną walkę przeciwieństw i zarazem harmonię. Wszechświat nie został stworzony lecz zawsze był i będzie, zaś jego zasadą jest żywy ogień. Wszechświatem zaś rządzi rozum (logos) jest on siłą, która kontroluje i nadzoruje funkcjonowanie świata. Ów rozum łączy przeciwieństwa w jedną wielką harmonię. Dzięki niemu konflikt przeciwieństw staje się harmonią.

Etyka :

Heraklit niewątpliwie jako pierwszy również wśród filozofów przyrody zaczął się zajmować zagadnieniami humanistycznymi i etycznymi. Wyróżniał moralność tłumu i moralność mędrca. O ile tłum przedkłada bogactwo nad biedę, radość nad smutek o tyle mędrzec zdaje sobie sprawę z konieczności istnienia przeciwieństw. Tylko wtedy gdy istnieje smutek wiemy kiedy pojawia się radość. Tyko gdy znamy biedę cieszyć się możemy gdy nam się coś powiedzie.

Posted in Heraklit | No Comments »

« Older Entries
Newer Entries »